BIM چیست؟ + دانلود سند توسعه فناوری BIM در افق ۱۴۰۴

BIM

BIM یا مدلسازی اطلاعات ساختمان (Building Information Modeling) یکی از تکنولوژی‌های به‌روز دنیا در صنعت ساختمان است که امروزه در سراسر جهان کاربرد بسیار زیادی دارد اما در ایران هنوز یک تکنولوژی نوپا محسوب می‌شود که جایگاه اصلی خود را در صنعت ساختمان پیدا نکرده است ولی با توجه به رویکرد نظام مهندسی ساختمان بزودی جای مدل‌های بر پایه‌ی CAD را خواهد گرفت.

ناب‌سیویل؛ در ابتدای این مطلب لازم است یک نکته مهم را یادآور شویم که این تکنولوژی را بیم می‌خوانند و تلفظ آن به صورت بی.آی.ام که برخی از مهندسان آن را به این صورت می‌خوانند اشتباه است. همانگونه که CAD را کَد می‌خوانیم و تلفظ آن به صورت سی.ای.دی اشتباه است.

Building Information Modeling را به صورت مدلسازی اطلاعات ساختمان یا مدل اطلاعات ساختمان ترجمه می‌کنیم که معنای دوم آن در مراجع رسمی مرسوم‌تر و متداول‌تر است.

BIM چیست و تاریخچه شروع آن از کجاست؟

BIM چیست

قبل از سال ۱۹۷۰ نقشه‌های ساختمانی توسط نیروهای انسانی به کمک کاغذ و جوهر کشیده می‌شدند. پس از سال ۱۹۷۰ و مابین سالهای ۱۹۷۰ تا ۱۹۸۰ نقشه‌های CAD Base ابداع شده و رفته رفته جایگزین نقشه‌های قدیمی شده و جای خود را در صنعت ساختمان پیدا نمود. با توجه به ساده‌تر شدن ترسیم نقشه‌های ساختمانی به کمک نقشه‌های CAD و گسترش استفاده از کامپیوترهای خانگی، از سال ۱۹۸۰ تا سال ۲۰۰۰ استفاده این نقشه‌ها کاملا گسترش پیدا نمود. حسن این نقشه‌ها در تغییر راحت آن و تصحیح اشتباهات در صورت وجود یک اشتباه در نقشه‌های دوبعدی بود اما در صورتی که اشتباهی رخ می‌داد یا تغییری در پلان مورد توجه بود، باید این تغییر به صورت دستی در تمامی نقشه‌های دیگر و نمای ساختمان نیز اعمال می‌شد که همین موضوع به نوعی پایه‌گذار پیدایش نقشه‌های BIM بود. به عنوان مثال اگر قرار بر تغییر اندازه یک در، در پلان ساختمان می‌بود، باید این تغییر به صورت دستی در نما و برش و تمامی نقشه‌های دیگر اعمال می‌شد. از اوایل سال ۲۰۰۰ به نوعی برای حل این مشل دوره BIM آغاز شد که به عنوان نمونه در مثال بالا پس از تغییر ابعاد در، در پلان ساختمان، ابعاد آن در سایر نقشه‌ها نیز به صورت هوشمند تغییر می‌کرد.

بیم در واقع مجموعه‌ای از اطلاعات ساختمان است که در نهایت یک ماکت دیجیتال از سازه را به ما خروجی می‌دهد. این ماکت شامل اطلاعات کاملی از ساختمان می‌شود که متریال‌ها، جایگاه پنجره‌ها، لایه‌بندی قسمت‌های مختلف سازه مثل دیوارها و هر آنچه که در جزئیات ساختمان به کار می‌رود را در این بخش خواهید دید. این اطلاعات باید به همراه ابعاد و اندازه‌ها نیز شود. ما نرم‌افزارهای CAD Base مثل ۳ds Max را داریم که به صورت سه بعدی سازه را مدل می‌نماید ولی شامل ابعاد و اندازه‌ها و یا لایه‌بندی بخش‌های مختلف سازه مثل دیوارها نمی‌شود و بیشتر جنبه گرافیکی دارند. بنابراین اینگونه نرم‌افزارها از BIM برای ترسیم سازه استفاده نمی‌کنند. نرم‌افزارهای بیم به جای آنکه بیشتر بر روی جنبه گرافیکی یا CG و پرزنت کار تکیه کنند، بر روی بحث مهندسی کار مثل ابعاد و اندازه‌ها، جای دقیق اجزاء و متریال‌ها و لایه‌بندی اجزای سازه و … کار می‌کنند.

BIM چیست

Check نکته‌ای که لازم است در اینجا مطرح شود این است که وقتی بحث از BIM می‌شود برخی فکر می‌کنند که بیم به معنی نرم‌افزار خاصی مثل رویت است، در حالی که این تفکر بسیار اشتباه است. بیم یک نرم‌افزار خاص نیست بلکه یک علم است و رویت فقط یک نرم‌افزار است که در اختیار این علم قرار دارد. به عنوان مثال طراحی سازه یک علم است و نرم‌افزار ETABS در اختیار این علم قرار دارد و نرم‌افزاری است که به کمک آن می‌توان طراحی سازه را انجام داد.

بیم روشی است برای مطالعه و بررسی کامل ساختمان که در فرآیند ساخت، متره کردن، ترسیم نقشه‌ها و اضافه کردن پارامترهای مختلف در حین انجام پروژه و … به کمک مهندس می‌آید. همانطور که در بالا ذکر شد، بیم در واقع مجموعه‌ای از اطلاعات ساختمان است که در نهایت یک ماکت دیجیتال از سازه را به ما خروجی می‌دهد.

BIM چیست و چه امکاناتی را به ما می‌دهد؟

BIM به ما این امکان را می‌دهد که قسمت به قسمت ساختمان را به کمک نرم‌افزارهای مربوطه مدل کنیم و آن را به صورت کاملا سه‌بعدی ببینیم. مراحل ساخت را گام‌بندی کنیم و برای هر قسمت یک فاز زمانی خاصی را تعیین کنیم تا به راحتی مراحل ساخت را درک کنیم.

با استفاده از BIM می‌توان بین سازه، معماری و تاسیسات به طور همزمان ارتباط برقرار نموده و بعد از برقراری این ارتباط تداخلات موجود را سنجید. به عنوان مثال اگر قسمتی از سازه داکت رد شده باشد و در آن قسمت هم ستون رد شده باشد، آیا این داکت و ستون با یکدیگر تداخل دارند؟ مثلا اگر مهندس معمار ابعاد ستون را ۳۰×۳۰ داده باشد و داکت بر مبنای آن در نظر گرفته شده است و پس از طراحی سازه ابعاد ستون ۴۰×۴۰ بدست آمده باشد نیاز است که این داکت بزرگتر در نظر گرفته شود و این مسئله ممکن است با یک قسمت خاصی مثلا نورگیر سقف درگیر شود و این مسئله تنها در زمان اجرا قابل مشاهده است که به کمک بیم می‌توان آن را قبل از اجرا نیز مشاهده و اصلاح نمود.

و اما واقعا BIM چیست؟

BIM فقط مدلسازی سه‌بعدی ساختمان نیست، بلکه مدلسازی اطلاعات ساختمان است که با استفاده از نرم‌افزارهای مرتبط و به صورت سه‌بعدی مدلسازی می‌شود تا درک بهتری از شرایط ساختمان ایجاد نماید. در رابطه با جزییات این اطلاعات مطلبی تحت عنوان «آیا می‌دانید مفهوم LOD در بیم چیست؟» منتشر کرده‌ایم که خواندن آن خالی از لطف نیست. این اطلاعات می‌تواند شامل بحث‌های معماری، سازه‌ای، جایگاه لوله‌های آب و سیم‌کشی‌های برقی، جنس دیوارها، عایق‌بندی دیوارها و … باشد. دقت کنید که بیم در آینده نه چندان دور کاملا جایگزین مدل‌های CAD Base در ایران خواهد شد و هم‌اکنون سند توسعه فناوری BIM در افق ۱۴۰۴ توسط وزارت راه و شهرسازی منتشر شده است که در انتهای همین پست قابل دانلود کردن می‌باشد.

آینده بیم در ایران هم مانند سایر کشورهای دنیا، آینده‌ای روشن و فوق‌العاده پردرآمد برای افراد حرفه‌ای خواهد بود. بنابراین سرمایه‌گذاری بر روی یادگیری نرم‌افزارهای BIM بسیار مفید و کاربردی خواهد بود.

آیا BIM فقط مرتبط با ساختمان‌ها است؟

در تعریف بیم همانطور که گفته شد Building Information Modeling، مدلسازی اطلاعات ساختمان معنی شده است ولی نرم‌افزارهای BIM مثل رویت این قابلیت را دارند که در قسمت‌های خارج از ساختمان مثل پل، سازه‌های مهندسی و پارامتریک، تونل‌ها و … نیز برای مدلسازی استفاده شوند. البته این مسئله تا حدودی صرفاً محدود به مدلسازی می‌شود و استفاده از آن برای سایر موارد مثل متره کردن و … خیلی دقیق نیست. البته ترفندهایی وجود دارد که از این روش برای سازه‌هایی غیر از ساختمان نیز استفاده شود.

ویژگی‌های BIM و نرم‌افزارهای مربوط به آن

همانطور که گفته شد بیم یک ماکت دیجیتال از سازه است ولی داشتن یک ماکت ساده عملا کاربردی ندارد. پس ماجرای بیم به یک ماکت دیجیتال ساده ختم نخواهد شد.

وقتی پای استفاده از نرم‌افزارها به میان می‌آید باید چندین ویژگی را در بین همدیگر داشته باشند، خصوصا وقتی پای مرحله بلندی و قدم‌گذاری ساختمان به میان می‌آید باید تک تک پارامترها و عوامل را مد نظر داشت. به همین دلیل نرم‌افزارهای بیم باید قابلیت‌های زیر را داشته باشند :

Check قابلیت مدلسازی قوی و گسترده حتی برای احجام پارامتریک و سازه‌های پیچیده به لحاظ هندسی

Check قابلیت تبادل بین نرم‌افزارهای مختلف به صورت گسترده

Check اضافه کردن بعد چهارم زمانی به پروژه

Check اضافه کردن بعد پنجم هزینه و در نظر گرفتن هزینه برای پروژه

Check داشتن قابلیت متره و برآورد

Check مرور طراحی و بهینه‌سازی آن قبل از اجرا

Check ادغام مدل‌ها با یکدیگر در زمینه معماری، سازه، تاسیسات و در نظر گرفتن تداخلات فضایی با یکدیگر

برخی از نرم‌افزارهای BIM

نرم‌افزارهای بیم بسیار متنوع و فراوان هستند که هر کدام قابلیت‌ها و نقاط قوت و ضعف خاصی دارند که در اینجا به نام بردن این نرم‌افزارها بسنده می‌کنیم. اگر سوال خاصی از هر کدام از این نرم‌افزارها داشتید در پایین همین پست بپرسید تا پاسخگو باشم.

Autodesk Revit، Autodesk Navisworks، Graphisoft ArchiCAD، Tekla Structures، Bently Microstation از مهم‌ترین و معروف‌ترین نرم‌افزارهای بیم می‌باشند.

در ایران نیز شرکت‌های مختلف ایرانی برای نرم‌افزارهای بیم مثل رویت پلاگین‌هایی را به صورت انحصاری و فارسی نوشته‌اند که کار را پیش از پیش با این نرم‌افزار ساده کرده است که از آنها می‌توان به بیم‌کار و Iplus اشاره کرد.

آینده BIM

بیم امروزه به شدت در حال گسترش در سراسر دنیا می‌باشد و در کشورهای پیشرفته مدت‌هاست که استفاده از آن اجباری شده و نهادهای مرجعی برای تدوین و نوشتن ضوابط آنها به وجود آمده است، پس اگر قصد فعالیت در بازارهای خارجی را دارید یادگیری این نرم افزارها برای شما یک مزیت بزرگ و البته یک بخش اجباری محسوب می‌شود.

اما در ایران هم با توجه به موارد گفته شده در این مقاله، قطعا آینده‌ای روشن برای استفاده از این دست از نرم افزارها پیش روی کسانی است که هر چه سریعتر به یادگیری آن‌ها روی بیاورند.

در عین حال با در نظر گرفتن اینکه کمپانی بزرگ آتودسک، کمپانی پلان گرید که در زمینه نرم‌افزارهای کد و بیم بر روی موبایل‌ها و تبلت‌ها فعال بوده است را خریداری کرده، پس می‌توان انتظار یک انقلاب در صنعت کد و بیم را بر روی دستگاه‌های قابل حمل هم در نظر گرفت.

با توجه به موراد گفته شده آینده بیم قطعا آینده‌ای روشن، بکر و رو به رشد خواهد بود و متخصصین آن در آینده‌ای نه چندان دور با درآمدهای خوبی مواجه خواهند شد، چرا که نه تنها در کشور خودشان بلکه در تمام کشورها با استفاده از نرم‌افزاری واحد و زبانی واحد (ساخت و ساز) به تعامل با یکدیگر خواهند پرداخت.

دانلود سند توسعه فناوری BIM در افق ۱۴۰۴

BIM_Download

  • facebook
  • googleplus
  • twitter
  • linkedin
  • linkedin
قبلی «
بعدی »
یاسر باقرزاده

همیشه آرزو داشتم برای جمع‌آوری مطالب روز مهندسی عمران منبعی در اختیار همگان قرار دهم. آن آرزو اکنون ناب سیویل نام دارد!

  • twitter
  • instagram
  • telegram

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نوشته‌های اخیر

جدیدترین تصاویر

پروژه‌ها و دانلودها

شبکه‌های اجتماعی