ترک متر (Torque Meter) چیست و انواع آن؟

ترک متر

ترکمتر (Torque Meter) ترکیبی ناصحیح به لحاظ فنی از دو واژه “ترک” به معنی گشتاور و واحد “متر” است که اگر بخواهیم آن را بررسی کنیم می‌توان گفت که ترکیبی اشتباه است که به جای آچار گشتاور یا ترک رنچ (Torque Wrench) در زبان فارسی استفاده می‌شود. به هر حال در این متن منظور از ترک متر ابزاری است که برای سنجش و کنترل مقدار گشتاور اعمال شده بر پیچ‌ها یا مهره‌ها موقع باز کردن یا بستن آنها استفاده می‌شود.

ناب‌سیویل؛ اختراع ترک متر به سال ۱۹۱۸ برمی‌گردد که کارکنان شهرداری برای اولین بار به منظور کنترل آب شهر نیویورک از آن استفاده نمودند و اختراع ترک متر سبب ایمن شدن باز کردن و بستن پیچ‌ها و مهره‌های اتصالات آب شهری شد. در ادامه Walter p. Chrysler این ابزار را بمنظور استفاده در خطوط تولید خودرو در شرکت Chrysler در سال ۱۹۲۰ توسعه داد و همچنین آچار ترک متر را اختراع کرد که در سال ۱۹۳۸ به تولید انبوه برای استفاده کارگاه‌های صنعتی، خطوط تولید، صنایع خودروسازی و آزمایشگاه‌ها رسید.

ترک متر چیست؟

اگر بخواهیم تعریف دقیقی برای ترک متر بیان کنیم، می‌توان آن را ابزاری برای اعمال دقیق گشتاور به یک اتصال‌دهنده پیچ و مهره دانست. به‌ عبارت‌ دیگر همانطور که در بالا به آن اشاره شد ترک متر ابزاری است که برای سنجش و کنترل مقدار گشتاور اعمال شده بر پیچ‌ها یا مهره‌ها موقع باز کردن یا بستن آنها یا برای بستن پیچ در گشتاوری خاص استفاده می‌شود. در بازار این ابزار را با نام‌های مختلفی همچون ترک متر، ترک رنچ، گشتاورسنج و … می‌شناسند.

بر روی این آچار یک شاخص وجود دارد که به وسیله‌ی آن می‌توان گشتاور مورد نیاز را تنظیم نمود. واحد شاخص این ابزار با توجه به برند و کشور سازنده متفاوت می‌باشد. طبق استاندارد جهانی واحد گشتاور نیوتن در متر می‌باشد ولی در برندهای انگلیسی و آمریکایی گاهی دیده می‌شود که واحد شاخص این ابزار، اینچ در پوند و یا فوت در پوند می‌باشد.

دقت اندازه‌گیری هر آچار بر اساس برند و رنج استفاده، مخصوص به خود می‌باشد و همچنین می‌تواند در یک گشتاور دقتی داشته باشد و در گشتاور دیگر، دقتی متفاوت، ولی عموماً تلورانس این خطا بین ۱ تا ۴ درصد است.

انواع ترک متر

آچارهای ترک متر را می‌توان به صورت زیر به چند دسته کلی طبقه‌بندی کرد:

۱٫ آچارهای ترک متر دستی “Torque Wrenches”

۲٫ آچارهای ترک متر هیدرولیک “Hydraulic Torque Wrenches”

۳٫ آچارهای ترک متر بادی یا پنوماتیک “Pneumatic Torque Wrenches”

۴٫ آچارهای ترک متر برقی “Electric Torque Wrenched”

انواع ترک مترهای دستی

ترک مترهای دستی نیز خود به چهار دسته کلی تقسیم می‌شوند که عبارتند از :

۱- ترک مترهای شاهینی “Beam Style”

۲- ترک مترهای تقه‌ای “Click Type”

۳- ترک مترهای ساعتی “Dial”

۴- ترک مترهای دیجیتال “Digital”

ترک متر

ترک متر

ترک مترهای تقه‌ای “Click Type” برای مصارف کارگاهی و صنعتی استفاده می‌شوند (۲ نیوتن شروع و نهایتاً ۳۰۰۰ نیوتن) که بصورت مکانیکی و با زدن ضربه اپراتور را از رسیدن به گشتاور مورد نظر مطلع می‌سازند. در واقع در این نوع ترک متر، وقتی گشتاور به انداره مورد نظر می‌رسد، اپراتور اصطلاحاً تقه یا ضربه‌ای را احساس می‌نماید که بدین معناست که به گشتاور مورد نظر رسیده‌اید.

ترک مترهای تقه‌ای

این دسته از ترک مترها خود به انواعی مانند :

۱- تقه‌ای click type Torque Wrenches

۲- کمرشکن Breaking Torque Wrenches

۳- هرزگرد Slipper type Torque Wrench

تقسیم می‌شوند.

ترکمتر کمرشکن مدلی خاص از نوع تقه‌ای است (۷۰۰ نیوتن به بالا) که در وسط آن مفصلی وجود دارد و وقتی به گشتاور مورد نظر می‌رسد ترکمتر از آن نقطه تا و یا به اصطلاح می‌شکند.

ترک متر

 

ترک متر ساعتی مدلی مخصوص است که بیشتر برای خط تولید کارخانه‌ها استفاده می‌شود و با استفاده از عقربه موجود بر روی آن می‌توان گشتاور اعمال شده را مشاهده نمود. ترکمترهای ساعتی و شاهینی بصورت آنالوگ و همچنین ترکمترهای دیجیتال بصورت دیجیتال گشتاور مورد نظر را نمایش می‌دهند.

ترک متر دیجیتال نیز زیر مجموعه نوع تقه‌ای است و دقت بالاتری دارد. در این نوع ترک متر نمایشگری بر روی آن طراحی شده که با استفاده از آن گشتاور اعمال شده قابل مشاهده است.

ترک متر های دستی اصولاً حداکثر تا رنج ۳۰۰۰ نیوتن‌متر بوده و دقتی معادل ۳% در هنگام اعمال گشتاور دارند. البته ترکمترهای دیجیتال و ساعتی تا دقت ۱% نیز می‌توانند وجود داشته باشند.

ترک متر

بر خلاف پیچ گوشتی گشتاور، یک ترک رنچ با استفاده از یک اهرم عمل می‌کند. عمل اهرم کردن در ترک رنچ راه ساده‌تری را برای اعمال مقدار گشتاور بیشتر فراهم می‌نماید. کاربران باید دقت کنند که دو مقدار از گشتاور بر روی هر سمت دسته ترک رنچ داده می‌شود. در یک طرف از دسته مقدارهای گشتاور در واحد نیوتن متر بوده و در طرف دیگر دسته مقادیر بر مبنای اینچ پوند یا فوت پوند می‌باشد. (به هر حال خواندن هر دو سخت می‌باشد چون بر روی فلز براق حکاکی شده‌اند.)

نکته مهم این است که قبل از شروع کار با ترک متر باید دقت کنید که مقدار درست گشتاور را تنظیم کرده باشید زیرا ممکن است تنظیم ترک متر بر روی مقدار گشتاور بیشتر منجر به آسیب‌رسانی به تجهیزات شود. اعمال گشتاور بیش از اندازه به ترمینال‌ها ممکن است منجر به خمش آنها شود. همیشه دوبار مقدار گشتاور مورد نیاز مشخص شده توسط تولیدکنندگان تجهیزات برقی و مقدار گشتاور تنظیم شده بر روی ترک رنچ را بررسی نمایید.

ترک متر

روش استفاده از ترک متر

درجه‌ی معین شده را با استفاده از دسته گردان بر روی ابزار اعمال نمایید. بدین ترتیب که ابتدا گشتاور لازم را روی دسته ثابت مشخص کنید و با چرخاندن دسته گردان عدد صفر را بر آن منطبق نمایید (مثال A). در صورتیکه گشتاور مورد نظر شما بـر روی اعداد مدرج روی دسته ثابت حک نشده است، می‌توانید به طور دقیق و با استفاده از اعداد حک شده روی دستـه گردان مقدار گشتاوری لازم را بر روی ابزار اضافه نمایید (مثال B)، سپس دسته گردان را با قفل مربوطه ثابت نمایید (مثال C و D).

عملکرد ابزار به صورتی است که با رسیدن به نقطه‌ی گشتاوری قسمت جغجغه‌ی آن مانع از اعمال نیروی مضاعف شده و به اصطلاح تقه می‌زند. هنگام استفاده از ابزار دقت لازم را برای رویت تقه‌ی ترکمتر داشته باشید. اولین تقه نشان‌دهنده‌ی میزان گشتاوری تنظیم شده روی ابزار شماست. به یاد داشته باشید ترکمترها فقط در جهت بستن پیچ‌ها (در جهت حرکت عقربه‌های ساعت) عمل می‌کنند.

مثال A: تنظیم ترک متر در گشتاور ۱۴۰ نیوتن متر

ترک متر

مثال B: تنظیم ترک متر در گشتاور ۱۴۶ نیوتن متر

ترک متر

مثال C: روش قفل و بازکردن قفل در ترکمترهای قفل پیچی

ترک متر

مثال D: روش قفل و بازکردن قفل در ترکمترهای قفل رینگی

ترک متر

نکته : در یک تقسیم‌بندی دیگر می‌توان ترکمترها را به شاخص دار و بدون شاخص نیز تقسیم کرد، که ترکمترهای بدون شاخص برای خط تولید کاربردی است و در صورت استفاده از ترکمترهای بدون شاخص استفاده از ترک تستر ضروری است.

ترک تسترترک تستر

  • facebook
  • googleplus
  • twitter
  • linkedin
  • linkedin
قبلی «
بعدی »
یاسر باقرزاده

همیشه آرزو داشتم برای جمع‌آوری مطالب روز مهندسی عمران منبعی در اختیار همگان قرار دهم. آن آرزو اکنون ناب سیویل نام دارد!

  • twitter
  • instagram
  • telegram

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نوشته‌های اخیر

جدیدترین تصاویر

پروژه‌ها و دانلودها

شبکه‌های اجتماعی